De jaren 90 vormden een van de meest fascinerende en vruchtbare periodes voor anime. Het was het decennium waarin gigantische robots depressief werden, cyberpunk een filosofische laag kreeg, magical girls de wereld veroverden en het publiek buiten Japan eindelijk begreep dat animatie tegelijkertijd stijlvol, verontrustend, grappig en volwassen kon zijn.
Het rangschikken van de 35 beste anime uit de jaren 90 is bewust een lastige opgave. Populariteit alleen is niet genoeg om de top te halen, en puur kritisch aanzien evenmin. De juiste mix bestaat uit storytelling, animatiekwaliteit, invloed op de cultuur, de loyaliteit van fans en de vraag of een serie decennia later nog steeds relevant aanvoelt. Op basis van die criteria staan een paar titels onbetwist bovenaan. Daarna wordt de discussie al snel verhit — en dat is precies hoe een goede lijst hoort te werken.
Een kleine kanttekening: sommige langlopende franchises overlapten de grens tussen de late jaren 80 en de vroege jaren 90. Ook zijn claims over prijzen en moderne beschikbaarheid soms sterker voor de ene titel dan voor de andere. De grote lijnen van de canon zijn echter duidelijk. Als je op zoek bent naar de absolute top van de jaren 90, begin dan hier.
De onbetwiste topklasse
Dit zijn de series en films die het decennium hebben gedefinieerd. Als je maar tijd hebt voor een handvol titels, laat het dan deze zijn.
Neon Genesis Evangelion staat nog steeds stevig op nummer 1 omdat het de manier waarop we over TV-anime denken fundamenteel heeft veranderd. Wat begint als een actieserie over reuzenrobots, verandert langzaam in een verhaal over emotionele ineenstorting en existentiële angst. De manier waarop Evangelion dit deed — met personages die trauma's opbouwden en abstracte laatste afleveringen — kwam aan als een schok. Latere psychologische anime zijn veel verschuldigd aan dit meesterwerk.
Cowboy Bebop is voor velen de favoriet. De animatie van studio Sunrise is nog steeds prachtig, de mix van genres voelt cool aan en de jazz-score van Yoko Kanno blijft iconisch. Wat Bebop zo sterk maakt, is dat de stijl geen lege huls is; de episodische structuur verbergt een melancholische opbouw naar een onvermijdelijk einde. Het wordt beter bij elke keer dat je het kijkt.
Ghost in the Shell hoort in deze top thuis omdat de invloed ervan veel verder reikt dan de anime-community. De film uit 1995 hielp de visuele en filosofische toon van cyberpunk te bepalen: stedelijke eenzaamheid, de vervagende grens tussen mens en machine, en lange momenten van contemplatie onderbroken door plotseling geweld.
Sailor Moon heeft van deze groep de grootste mainstream voetafdruk na Pokémon, maar in tegenstelling tot Pokémon is het ook een favoriet onder critici. Het blijft een van de beste voorbeelden van een serie die commercieel gigantisch was en tegelijkertijd artistiek belangrijk. De erfenis is nog steeds zichtbaar in cosplay, merchandise en moderne interpretaties van het magical girl-genre.
Serial Experiments Lain vraagt het meeste geduld van de kijker. Het is elliptisch en kil van opzet. Maar als je een anime uit de jaren 90 wilt zien die griezelig actueel aanvoelt in zijn behandeling van online identiteit en vervreemding, dan is dit de juiste keuze.
De prestigieuze favorieten vlak onder de top
Als de topklasse het fundament van de canon vormt, staan deze titels op de volgende trede: essentieel, maar soms iets meer niche of verdeeldheid zaaiend.
Utena is een van de brutaalste werken van het decennium. Het kan ondoorgrondelijk zijn, maar dat is juist het punt. Het neemt shoujo-iconografie en verandert het in iets theatraals en confronterends. Mensen die van deze serie houden, raken er vaak niet over uitgepraat.
Perfect Blue is de meest heftige titel in dit rijtje. Satoshi Kon's film blijft een referentiepunt voor psychologische thrillers omdat het de grens tussen realiteit en waanvoorstellingen zo meesterlijk vervaagt.
Princess Mononoke is een ander soort prestige-keuze: toegankelijker en technisch fascinerend als een van de beste voorbeelden van handgetekende kunst gecombineerd met vroege digitale technieken. Het is de perfecte film om te laten zien dat animatie niet alleen voor kinderen is.
Trigun, Yu Yu Hakusho en Cardcaptor Sakura vertegenwoordigen elk een belangrijke stroming van de jaren 90: de serieuze actie-western, de tournament-shonen en de verfijnde shoujo. Geen van deze titels voelt als opvulling op deze lijst.
De mainstream reuzen van de wereldwijde anime-boom
In deze categorie vind je de shows die overal waren — de titels die de betekenis van anime in het Westen voorgoed veranderden.
Dragon Ball Z is misschien niet de meest elegante serie op de lijst, maar historisch gezien is het onmogelijk om eromheen te draaien. Het normaliseerde anime op de westerse televisie en bouwde de structuur van training-arcs en transformaties die latere hits bleven verfijnen.
Pokémon is een ander verhaal. Critici rangschikken het zelden als de "beste" op artistiek gebied, maar als je kijkt naar impact, kun je niet om een serie heen die in meer dan 200 landen is uitgezonden. Het is minder een artistiek statement en meer een culturele natuurkracht.
Great Teacher Onizuka blijft zeer vermakelijk, al moet er een kanttekening bij: sommige humor rondom het personage van de "perverseling" is inmiddels behoorlijk gedateerd. Toch blijft de emotionele kern van de serie overeind.
De duistere en volwassen kant van de jaren 90
De jaren 90 exporteerden niet alleen actieshows voor de jeugd. Er was ook ruimte voor anime die harder, sfeervoller en simpelweg verontrustender waren.
Berserk is de aanrader als je op zoek bent naar een duistere sfeer. Hoewel de animatie soms wat statisch is, is de impact van het verhaal ongekend. De erfenis van deze serie is gigantisch, zelfs als de adaptatie zelf onvoltooid voelt.
Patlabor 2 wordt buiten serieuze anime-kringen soms te weinig besproken. Dat is zonde, want het is een van de sterkste argumenten voor anime als politieke cinema zonder dat er constant brute actie nodig is.
Het avontuurlijke midden: slim, stijlvol en de moeite waard
Deze titels domineren misschien niet elk debat over de "beste aller tijden", maar ze zorgen ervoor dat dit decennium breed en gevarieerd aanvoelt.
Magic Knight Rayearth is de laatste jaren weer relevanter geworden, mede door de invloed op het isekai-genre. Met een aangekondigde remake in het vooruitzicht is het een perfect moment om het origineel te herontdekken.
Yokohama Kaidashi Kikou is de "geheime tip" van de lijst. Het heeft nooit de enorme mainstream aandacht gekregen, maar onder liefhebbers van rustige, contemplatieve anime is de reputatie alleen maar gegroeid.
Hoe kies je de juiste jaren 90 anime?
Geen zin om bij nummer 1 te beginnen? Hier is een snelle gids:
- Begin met Evangelion als je wilt: Psychologisch drama, deconstructie van genres en een serie die vraagt om een tweede kijkbeurt.
- Begin met Cowboy Bebop als je wilt: Een stijlvolle, veilige keuze die bijna iedereen aanspreekt.
- Begin met Ghost in the Shell als je wilt: Serieuze sci-fi die vandaag de dag nog steeds modern aanvoelt.
- Begin met Sailor Moon of Cardcaptor Sakura als je wilt: Klassieke magical girl actie met historische waarde.
- Begin met Dragon Ball Z of Yu Yu Hakusho als je wilt: Pure actie en de geschiedenis van de shonen-battle.
- Begin met Perfect Blue of Berserk als je wilt: Iets duisters, vreemds of psychologisch schurend.
Een opmerking over censuur en distributie
Een deel van de reden waarom sommige titels bekender zijn dan andere, heeft niets met kwaliteit te maken. De anime-boom van de jaren 90 werd sterk bepaald door wat de tv-keuring overleefde. Series op televisie werden vaak zwaar gecensureerd (geen geweld, alcohol of queer-relaties), terwijl de rechtstreekse video-releases (OVA's) meer vrijheid hadden. Dit zorgde ervoor dat shows als Pokémon huishoudnamen werden, terwijl de meer volwassen werken jarenlang in het underground-circuit bleven hangen.
Wat het decennium nog steeds goed doet
Als we de allerbeste moeten aanwijzen, dan blijft Neon Genesis Evangelion de meest bepalende anime, is Cowboy Bebop de serie die we aan iedereen aanraden, en is Ghost in the Shell de film die je simpelweg gezien moet hebben.
Onze favoriete "onderschatte" parels zijn Revolutionary Girl Utena, Trigun en Yokohama Kaidashi Kikou. Ze laten elk een andere kant zien van wat de jaren 90 zo bijzonder maakte. De discussie over de exacte volgorde zal altijd blijven bestaan, en dat is maar goed ook — het houdt deze klassiekers springlevend.
Reacties